کتاب تخصصی فناوریهای نوین خشککردن در علوم غذایی (Novel Drying Technologies in Food Science) از مجموعه Food Science and Nutrition انتشارات بینالمللی IntechOpen، امروز ۲۶ فوریه ۲۰۲۶ بهطور رسمی منتشر شد.
فصل چهارم کتاب علمی Novel Drying Technologies in Food Science از مجموعه معتبر IntechOpen Series: Food Science and Nutrition (جلد ۱۹) با عنوان “Infrared Drying in Food Technology: Principles and Practical Insights” به قلم دکتر حسن صباغی و پژوهشگر ویتنامی Phuong Nhu Nguyen منتشر شد. این فصل که صفحات ۵۱ تا ۷۲ کتاب را دربر میگیرد، پیشتر در تاریخ ۱۰ مارس ۲۰۲۵ بهعنوان فصل الکترونیکی کتاب در پایگاه IntechOpen منتشر شده بود و اکنون با انتشار رسمی کل کتاب در دسترس جامعه علمی قرار گرفته است.
این کتاب توسط Dr. Jayani Chandrapala از دانشگاه RMIT استرالیا ویرایش شده و در چارچوب مجموعه بینالمللی Food Science and Nutrition به سردبیری Prof. Maria Rosário Bronze از دانشگاه لیسبون پرتغال انتشار یافته است. مجموعه یادشده از سریهای علمی مرجع در حوزه علوم و صنایع غذایی به شمار میرود که به چالشهای جهانی امنیت غذایی، کیفیت و ایمنی محصولات، و فناوریهای نوین فرآوری میپردازد.
درباره فصل منتشرشده
فصل «خشککردن مادونقرمز در فناوری غذا: اصول و بینشهای کاربردی» به بررسی عمیق یکی از فناوریهای پیشرفته و تحولآفرین در فرآوری مواد غذایی میپردازد. در این فصل، اصول فیزیکی و مهندسی خشککردن مادونقرمز و مکانیسم انتقال حرارت تابشی تشریح شده و نشان داده میشود که چگونه استفاده از طولموجهای مشخص تابش، امکان گرمایش سریع، یکنواخت و هدفمند و در نتیجه حذف مؤثر رطوبت را در محصولات غذایی فراهم میکند.
نویسندگان با مرور مطالعات و کاربردهای صنعتی، دامنه گسترده کاربرد این فناوری را در گروههای مختلف غذایی از جمله غلات، میوهها، سبزیجات، گوشت، آبزیان و محصولات اسنکی تبیین کردهاند. نتایج پژوهشها نشان میدهد خشککردن مادونقرمز میتواند ضمن حفظ ترکیبات زیستفعال و ارزش تغذیهای، ویژگیهای بافتی و حسی محصول نهایی را نیز ارتقا دهد و حتی قابلیت آبگیری مجدد (rehydration) را در محصولات خشک بهبود بخشد؛ عاملی مهم برای پذیرش مصرفکننده.
از جنبه مهندسی فرآیند، در این فصل به مزایای کلیدی این روش از جمله کنترل دقیق شرایط فرآوری، کاهش زمان خشککردن، افزایش بهرهوری انرژی و کاهش هزینههای عملیاتی پرداخته شده است. این ویژگیها خشککردن مادونقرمز را به گزینهای برتر نسبت به روشهای سنتی تبدیل کرده و آن را با نیازهای تولید صنعتی مدرن و استانداردهای سختگیرانه ایمنی و کیفیت مواد غذایی سازگار میسازد.
همچنین نویسندگان نشان میدهند که این فناوری میتواند بهعنوان پایهای برای توسعه فناوریهای هیبریدی پیشرفته خشککردن مورد استفاده قرار گیرد؛ رویکردی که در سالهای اخیر بهعنوان راهکاری نوین برای بهینهسازی فرآوری محصولات حساس و باارزش غذایی بالا مطرح شده است. بر این اساس، خشککردن مادونقرمز بهعنوان یکی از فناوریهای کلیدی آینده صنعت غذا معرفی شده که توان پاسخگویی به چالشهای نوظهور تولید، پایداری و تقاضای مصرفکننده را دارد.
دومین فصل کتاب دکتر صباغی در IntechOpen
فصل حاضر، دومین فصل کتاب منتشرشده از دکتر حسن صباغی در انتشارات بینالمللی IntechOpen محسوب میشود. پیشتر نیز فصل
“Perspective Chapter: Cellulose in Food Production – Principles and Innovations”
از ایشان در کتاب Cellulose – Fundamentals and Conversion Into Biofuel and Useful Chemicals در سال ۲۰۲۳ منتشر شده است.
اهمیت و جایگاه علمی انتشار
انتشار این فصل در یکی از مجموعههای مرجع و بینالمللی علوم و صنایع غذایی، از چند منظر دارای اهمیت علمی و معنوی قابلتوجه است. نخست آنکه موضوع فصل، یعنی فناوری خشککردن مادونقرمز، در زمره فناوریهای کلیدی نوین در فرآوری مواد غذایی قرار دارد که بهطور مستقیم با چالشهای جهانی همچون کاهش ضایعات غذایی، بهبود بهرهوری انرژی، حفظ کیفیت تغذیهای و افزایش ماندگاری محصولات مرتبط است. توسعه و تبیین علمی این فناوریها، به پیشبرد رویکردهای پایدار در تولید و فرآوری غذا کمک میکند؛ رویکردهایی که در اسناد بینالمللی امنیت غذایی و توسعه پایدار نیز مورد تأکید قرار گرفتهاند.
از منظر علمی، انتشار چنین فصلی در یک مجموعه تخصصی داوریشده، به معنای ورود دانش تولیدشده به چرخه مرجعیت علمی جهانی است. فصلهای کتاب در ناشرانی مانند IntechOpen معمولاً نقش مرورهای تحلیلی و تجمیع دانش حوزه را ایفا میکنند؛ بنابراین این نوع آثار میتوانند بهعنوان منبع آموزشی و پژوهشی برای محققان، دانشجویان تحصیلات تکمیلی و متخصصان صنعت مورد استفاده قرار گیرند و در شکلگیری مسیرهای پژوهشی آینده اثرگذار باشند. بهویژه در حوزه فناوریهای خشککردن، که میانرشتهای و مبتنی بر مهندسی، علوم مواد و علوم غذایی است، وجود منابع جامع و بهروز اهمیت بالایی دارد.
از بعد معنوی و دانشی، چنین آثاری سهمی در توسعه دانش کاربردی قابل انتقال به صنعت دارند؛ زیرا فناوریهای خشککردن پیشرفته مستقیماً در صنایع غذایی، کشاورزی و فرآوری محصولات زیستی بهکار گرفته میشوند. تبیین اصول، مزایا و محدودیتهای این فناوریها در منابع علمی بینالمللی، امکان انتقال دانش به محیطهای صنعتی، بهینهسازی فرآیندها و ارتقای کیفیت محصولات غذایی را فراهم میسازد. این امر در نهایت به بهبود دسترسی به غذای ایمن و باکیفیت و کاهش مصرف انرژی در زنجیره تولید غذا منجر میشود.
همچنین، انتشار آثار علمی در قالب فصل کتابهای بینالمللی، به گسترش گفتوگوی علمی فرامرزی کمک میکند. همکاری میان پژوهشگران از کشورها و نظامهای علمی مختلف، زمینه همافزایی تجربیات، روشها و دیدگاههای علمی را فراهم میآورد و به همگرایی استانداردهای پژوهشی و فناوری در حوزههای تخصصی منجر میشود. این تعاملات علمی، بخشی از زیرساخت ناملموس پیشرفت علم محسوب میشوند که در بلندمدت به توسعه شبکههای دانش و نوآوری جهانی کمک میکند.
در مجموع، اهمیت این انتشار را میتوان در سه سطح خلاصه کرد: پیشبرد دانش تخصصی فناوریهای نوین فرآوری غذا، تقویت منابع مرجع آموزشی و پژوهشی در حوزه خشککردن پیشرفته، و کمک به انتقال دانش علمی به کاربردهای صنعتی و پایدار در نظام غذایی؛ ابعادی که همگی در چارچوب اهداف کلان امنیت غذایی و توسعه پایدار جهانی قابل ارزیابی هستند.
