هر سال، در شانزدهم اکتبر، جهان به یاد میآورد که «غذا» تنها یک نیاز زیستی نیست، بلکه بنیادیترین پیوند میان انسان، زمین و اخلاق است.
روز جهانی غذا فرصتی است برای درنگ در برابر پرسشی ساده اما عمیق:
چگونه میتوان جهانی ساخت که در آن هیچکس گرسنه نباشد و همزمان، سیاره زمین نیز در مسیر پایداری باقی بماند؟
غذای امروز، آینده فردا
غذا حاصل یک زنجیره پیچیده از خاک تا سفره است؛ زنجیرهای که در هر حلقه آن، علم و مسئولیت در هم تنیدهاند.
از کشاورزی پایدار تا فناوریهای نوین فرآوری و بستهبندی، از سامانههای هوشمند توزیع تا سیاستهای کلان تغذیه، همه در خدمت یک هدف واحدند:
تأمین غذایی ایمن، سالم و در دسترس برای همه مردم جهان.
در عصر تغییرات اقلیمی، کمبود منابع آبی و رشد جمعیت جهانی، امنیت غذایی دیگر مفهومی محلی نیست، بلکه به چالشی جهانی تبدیل شده است.
هر تصمیم در مزرعهای کوچک یا آزمایشگاهی دانشگاهی میتواند بر سلامت میلیونها انسان تأثیر بگذارد.
علم صنایع غذایی؛ از پژوهش تا اثر اجتماعی
رشته صنایع غذایی در قلب این تحول ایستاده است.
علمی که تنها به کیفیت، طعم یا ماندگاری نمیاندیشد، بلکه به «معنای تغذیه» میپردازد.
پژوهش در زمینههای نوینی چون فناوریهای سبز، بستهبندی زیستتخریبپذیر، ایمنی میکروبی، زیستفناوری و تغذیه عملکردی، مسیر آینده صنعت غذا را ترسیم میکند.
دانش امروز ما میتواند پلی باشد میان مزرعه و میز، میان نیاز و احترام، میان پیشرفت و پایداری.
در این میان، نقش دانشگاه و پژوهشگر نه در نظریه، بلکه در عمل و اثرگذاری اجتماعی معنا مییابد.
پژوهشهای دانشگاهی اگر با نیازهای واقعی جامعه و صنعت پیوند نخورند، هرچند دقیق و علمی باشند، پژواکی نخواهند داشت.
در مقابل، همکاری میان دانشگاه، صنعت و سیاستگذاران میتواند نقطه عطفی برای تحول تغذیه در جهان در حال تغییر باشد.
شعار امسال: حق دسترسی به غذا برای زندگی و آیندهای بهتر
موضوع جهانی روز غذا در سال ۲۰۲۵ بر محور امنیت غذایی است؛ منبعی که زیربنای تمام حیات و کشاورزی است.
شعار امسال، «حق دسترسی به غذا برای زندگی و آیندهای بهتر»، ما را به یاد مسئولیتی عمیق میاندازد:
هر لقمه نانی که بر سفره ماست، نتیجه زنجیرهای از تلاشها، دانش، زمین، و وجدان انسانی است.
تا زمانی که حتی یک نفر در جهان از گرسنگی یا سوءتغذیه رنج ببرد، رسالت ما به پایان نرسیده است.
امنیت غذایی و تولید پایدار
غذا بنیان سلامت جسم، ذهن و جامعه است.
اما امروز با چالشهای متعددی روبهرو هستیم:
تغییرات اقلیمی، کمبود آب، رشد جمعیت، کاهش تنوع زیستی، و هدررفت منابع غذایی.
در چنین شرایطی، دستیابی به امنیت غذایی پایدار نه فقط هدفی علمی بلکه ضرورتی اخلاقی است.
دانش صنایع غذایی با بهرهگیری از فناوریهای نو مانند فرآوری سبز، بستهبندی هوشمند، زیستفناوری، کنترل کیفیت و نوآوری در تغذیه عملکردی، نقش محوری در این مسیر ایفا میکند.
هدف این علم، صرفاً تولید بیشتر نیست، بلکه تولید مسئولانهتر، سالمتر و با کمترین اثر زیستمحیطی است.
علم در خدمت انسان و زمین
هر پیشرفت علمی در حوزه غذا باید با یک پرسش همراه باشد:
آیا این پیشرفت به نفع انسان و زمین است؟
پایداری واقعی تنها زمانی حاصل میشود که بین سلامت انسان و سلامت محیط زیست تعادل برقرار گردد.
در این مسیر، دانشگاهها و پژوهشگران نقش ستونهای فکری جامعه را دارند.
آنان با آموزش، پژوهش و آگاهیبخشی میتوانند میان دانش و تصمیم، مزرعه و کارخانه، سیاست و وجدان عمومی پیوند برقرار کنند.
زیرا امنیت غذایی بیش از هر چیز، نتیجهی آگاهی جمعی است.
عدالت غذایی؛ ستون توسعه پایدار
غذا تنها منبع انرژی نیست، بلکه شاخصی از عدالت و کرامت انسانی است.
وقتی دسترسی به غذای سالم و ایمن تنها برای بخشی از جامعه ممکن باشد، توسعه هرگز واقعی نخواهد بود.
حق برخورداری از غذا باید همچون حق آموزش، سلامت و زندگی، در زمره حقوق بنیادین بشر شناخته شود.
هر فرد، هر سازمان، و هر دولت مسئول است که در مسیر کاهش نابرابری و گرسنگی گام بردارد.
از مصرف مسئولانه و کاهش ضایعات غذایی در خانهها گرفته تا سیاستهای جهانی برای حمایت از کشاورزان کوچک، همه و همه بخشی از این مسئولیت مشترک هستند.
مسئولیت اخلاقی ما
غذا فقط کالایی اقتصادی نیست، بلکه بازتابی از عدالت اجتماعی است.
وقتی میلیونها نفر هنوز از سوءتغذیه رنج میبرند، سخن گفتن از توسعه، بیمعنا میشود.
روز جهانی غذا به ما یادآوری میکند که امنیت غذایی، مسئولیت مشترک بشریت است؛ مسئولیتی که از سفره هر خانواده آغاز و به سیاستهای جهانی ختم میشود.
پایداری در تولید غذا تنها زمانی ممکن است که ارزشهای انسانی، دانش علمی و رفتارهای مصرفی در هماهنگی قرار گیرند.
تغییر از خود ما آغاز میشود؛ از انتخابهای آگاهانه، از کاهش ضایعات، از حمایت از تولیدکنندگان محلی، و از آموزش نسل آینده برای احترام به خاک و آب.
سخن پایانی
روز جهانی غذا صرفاً یک تاریخ در تقویم نیست، بلکه یک دعوت است:
دعوت به اندیشیدن، به همدلی، و به عمل.
غذا پیوند میان زمین و انسان است، و هر لقمهای که بر سفره میگذاریم، در خود داستانی از طبیعت، تلاش و علم دارد.
باشد که این روز، یادآور تعهد ما به جهانی سالمتر، منصفانهتر و پایدارتر باشد.
دکتر حسن صباغی- 16 اکتبر 2025